مسجد فرح آباد

اين محل در زمان شاه عباس اول بندرى آباد و پررونق بود تا جايى كه لقب دارالسرور و حتى دارالسلطنه را به آن اختصاص دادند. شاهان صفوي، بويژه شاه عباس، علاقه خاصي به اين محل داشته و همه ساله، در ايام تابستان، مدتي در اين شهر اقامت مي كردند. اين شهر در اواخر سلطنت شاه عباس دوم توسط روس‌ها به آتش كشيده شد و روس‌ها پس از كشتار همگانى و به آتش كشيدن كاخ جهان‌نما (قصر معروف شاه عباس بزرگ) از راه دريا گريختند.

بناهاي مجموعه فرح آباد شامل كاخ، پل، مسجد، آب انبار، حمام، كاروانسرا، مدرسه، بازار و خيابان هاي متعددي بوده است كه در اطراف رود تجن ساخته بودند. متأسفانه اين مجموعه ي زيبا در قرون اخير در اثر عوامل طبيعي، جنگل كاري و توسعه كشاورزي تخريب شده است، ولي آنچه از بقاياي آن مشاهده مي شود دلالت بر شكوه و زيبايي آن در عهد صفوي دارد.

در ميان همه آثارى كه در اين مجموعه فرح‌آباد ذكر شد، تنها، مسجد فرح آباد به دليل پايگاه مردمى كه داشته، بر جاي مانده است. اين مسجد در زمينى مستطيل شكل به ابعاد ۷۵ در ۶۵ متر قرار دارد و فرم آن چهار ايوانى است. ايوان اصلى مسجد با گنبد بزرگ آجرى در قسمت جنوبى كه محراب نيز در آنجا واقع است، قرار دارد. در دو طرف ايوان دو شبستان بزرگ قرار دارد و پيرامون حياط را حجره‌هايى براى درس طلاب، در بر گرفته است. بناهاى ضلع شمال، به رباط و كاروانسرا بيشتر شباهت دارد و احتمال اينكه محلي براي استراحت مسافران بوده باشد، زياد است.

 

ورودى مسجد در ضلع شمالى قرار دارد و سردر ورودى آن، روزگارى مزين به كاشى‌هاى هفت رنگ بود. از مناره‌هاى اين مسجد تنها پايه‌هاى آن پابرجاست. آب مورد استفاده اين مجموعه به وسيله جوى‌هاى روباز آجرى با شيب‌بندى ملايم از رودخانه تجن وارد حوض حياط مركزى و آب مازاد نيز از ضلع غربى آن خارج مى‌شد. از تزيينات مسجد نشانه‌هايى باقى است كه مى‌توان به كاربندي، كاشى‌كارى و مقرنس‌كارى اشاره نمود.

مسجد فرح آباد بخشي از مجموعه تاريخي فرح آباد است كه در دوران صفويه (شاه عباس اول) با سياق معماري مكتب اصفهان احداث شده است. در اين بنا، كتيبه تاريخ‌دار يافت نشده‌است اما تاريخ عالم آراي عباسي ساخت مجموعه فرح آباد را ۱۰۲۵ هجري قمري ذكر كرده‌ و نوشته‌است: «نام قديم فرح‌آباد طاهان بود و چون شاه عباس آن نقطه را مناسب ايجاد شهر ديد، دستور داد در آن جا دولت‌خانه و عمارات عاليه و نيز بازار و حمام و مسجد و كاروان‌سرا بسازند و خود آن خطّه را فرح‌آباد ناميد».

اين مسجد در دوره زنديه به دستور كريم‌خان زند و به دست محمدخان سوادكوهي تجديد بنا شد . در سال ۱۳۵۳، بناي مسجد توسط «اداره حفاظت آثار باستاني» تعمير و مرمت شد. در اين مرمت، رسوبات سيلابي از بنا پاك و سقف بعضي از قسمت‌ها شيب‌دار شد. با آغاز مجدد تعميرات در سال ۱۳۶۰، سقف قسمتِ شرقي شبستان مرمت و براي اكثر رواق‌ها سقف شيب‌دار ساخته شد. در سال ۱۳۸۲ نيز ايوان ورودي آن مرمت و كف سازي شبستان و گنبدخانه، دوخت و دوز ديوارها، مرمت كردن گنبد طاق‌ها و احداث كانال و زه‌كش انجام شد. در سال ۱۳۸۸ نيز با اختصاص بودجه، مرمت آن ادامه يافت و در آبان ۱۳۸۹ مرمت فضاي داخلي شبستان و گنبدخانه، كف سازي حياط، تأسيسات و نيز مرمت ديوار محوطه مسجد و همچنين در بخش حجره‌هاي مسجد، اقدامات مرمتي چون كف سازي، نورپردازي و ساخت درب و پنجره انجام شد.