دوچرخه یک شیوه حمل و نقلی پَست یا با ارزش؟

دوچرخه یک شیوه حمل و نقلی پَست یا با ارزش؟

تا قبل از پيدايش وسايل نقليه موتوري، دوچرخه از مهمترين وسايل حمل و نقل در شهرهاي مختلف دنيا بوده است رشد شهرنشيني و ازدياد تعداد خودروها در بسياري از كشورهاي در حال توسعه و همچنين افزايش تراكم در شهرها و به ويژه مراكز شهري، سبب بي توجهي به دوچرخه كه يكي از وسايل مهم حمل و نقل است، گرديد. اين مشكل به دليل تداخل دوچرخه و وسايل نقليه موتوري، كاهش امنيت دوچرخه سواران، طولاني شدن زمان برخي از سفرها و نظاير اينها بوده است. با افزايش سرعت و همچنين عبور و مرور وسايل نقليه، امروزه نياز به احداث راههاي مخصوص دوچرخه، شكلي جدي به خود گرفته است و تفكيك مسيرهاي عبوري دوچرخه سواران كاملا مشهود است. به گونه اي كه در ديگر كشورها و به ويژه كشورهاي اروپايي توجهي خاص به آن شده است. امروزه در اين كشورها، دوچرخه جايگاهي ويژه در انتخاب وسيله انجام سفرهاي عمدتا كوتاه دارد.

دوچرخه بار دیگر در کانون توجهات قرار گرفته به گونه ای که روز جهانی دوچرخه برای اولین بار در تاریخ 3 ژوئن 2018 (13 خرداد 1397) در سازمان ملل متحد مورد تصویب قرار گرفت. این روز با هدف  مبارزه با ترافیک، آلودگی هوا، آلودگی صوتی و کم تحرکی شهروندان نامگذاری گردید.

با نگاهی به کشورهای پیشرو در امر دوچرخه سواری می توان دریافت این کشورها برنامه ای همه جابنه و ملی جهت توسعه این شیوه از حمل و نقل در نظر گرفته اند و موفق به تغییر الگوی سفر و سبک زندگی شهری در بین شهروندان خود شده اند. از نمونه های بارز این شهرها می توان به آمستردام هلند اشاره کرد. شهر آمستردام پایتخت کشور هلند به عنوان پایتخت دوچرخه سواری در جهان معروف است. در شهر آمستردام بیش از ۴۰۰ کیلومتر مسیر مخصوص دوچرخه سواری در میان مرکز شهر، حومه و کمربندی وجود دارد که به دوچرخه سواران اجازه عبور و مرور سریع بین محله‌های گوناگون آمستردام را می‌دهد. در سال 2016 در شهر آمستردام تعداد 881 هزار دوچرخه و 220 هزار خودرو سرشماری گردید یعنی به ازای هر خودرو 4 دورچرخه در این شهر وجود دارد! و تعداد 7800 جای پارک دوچرخه در مرکز شهر تعبیه شده است.

 نقشه مسیر های دوچرخه در آمستردام                               فضای پارک دوچرخه در آمستردام                                        

از دیگر شهرهای بارز در این زمینه که در سالیان اخیر حتی گوی سبقت را از آمستردام ربوده کپنهاگ دانمارک است. حدود 544 هزار نفر از شهروندان کپنهاگی از دوچرخه به عنوان اصلی ترین وسیله رفت و آمد استفاده می کنند. در سال 2016 تعداد 675 هزار دوچرخه و 120 هزار خودرو در کپنهاگ سرشماری گردیده است یعنی به ازای هر خودرو 5.6 دوچرخه وجود دارد! این شهر از حدود 40 سال پیش برنامه ای بلند مدت جهت توسعه دوچرخه سواری در نظر گرفته و اکنون نتیجه آن را گرفته است.

برنامه بلند مدت کپنهاگ در افزایش سهم دوچرخه سواری         برنامه بلند مدت کپنهاگ در افزایش سهم دوچرخه

امروزه در شهرهای ایران نگاه مثبتی به دوچرخه از طرف مسئولین وجود ندارد و جالبتر اینکه در بسیاری از مطالعات جامع شهرسازی و حمل و نقلی، دوچرخه حتی به عنوان یک سیستم و یک شیوه حمل و نقلی در نظر گرفته نمیشود! به عبارت دیگر دوچرخه یک شیوه حمل و نقلی پست در ایران به شمار می آید. در کشورمان خودرو بر تمامی فضای شهرها مسلط شده و روز به روز از سهم عابرپیاده و دوچرخه کاسته میشود در حالی که علاج درد تراکم ترافیک و سایر مشکلات جانبی ناشی از ترافیک، روی آوردن به شیوه های حمل و نقل عمومی و غیرموتوری می باشد. از مهمترین موانع دوچرخه سواری در ایران می توان به مشکلات شهرسازی، توجه مدیران شهری به خودرو، خودرومحوری، ساخت پل، تونل، عدم فرهنگ سازی و مشکلات فرهنگی و پیشگام نشدن مسئولین در استفاده از دوچرخه اشاره کرد. از طرف دیگر کاهش آمار تصادفات، کاهش آلودگی هوا، کاهش مصرف سوخت، بهبود سلامت عمومی جامعه در اثر تغییر الگوی سفر، کاهش هزینه های تعمیر و نگهداری جاده ها، اشغال فضای کمتر از شهر و ... از مزایای دوچرخه سواری به حساب می آید. کلام آخر اینکه باید نوع نگاه مسئولین و شهروندان نسبت به دوچرخه اصلاح گردد که بتوان با ایجاد زیرساخت های مربوط به دوچرخه سواری گامی جدی در حل مشکلات ترافیک شهرها برداشت.

                                                                                                                                                                             احمد گوران
                                                                                     سرپرست سازمان مدیریت ومهندسی شبکه حمل ونقل شهرداری ساری

                                                                                                             دانشجوی دکترای برنامه ریزی حمل و نقل